EPUBS, iBooks, AEM en PDF. Een eind aan de verwarring rondom digitale publicaties. (Artikel)

Wil je digitale publicaties maken voor de iPad, voor smartphones, voor tablets of voor e-Readers, dan vind je in InDesign een ruime keuze aan bestandsformaten. Een knop “Save as” om je print-document te exporteren naar een tablet zul je tevergeefs zoeken. Frans van der Geest zet in dit artikel de voor- en nadelen van verschillende bestandsformaten op een rij.

Interactieve PDF's, EPUBS, iBooks en AEM

De verschillende bestandsformaten op een rij

 

1. Interactieve PDF’s

  • Eenvoudig te maken, te distribueren en te downloaden
  • Vaste Layout
  • Voor elk apparaat met een PDF-reader
  • Kan interactiviteit bevatten, behalve op iPads
  • Animatie, video of geluid alleen mogelijk op computers
  • Hyperlinks mogelijk
  • Gratis
  • Lees verder over publiceren als Interactieve PDF

2. EPUBs

  • EPUB 2 heeft geen vaste layout
  • EPUB 3 (FXL, Fixed Layout) heeft net als een PDF wel een vaste layout
  • Geschikt voor alle schermen
  • Gratis en commercieel gebruik mogelijk
  • Te lezen op (EPUB 3) readers op Mac, Windows, iOS, Android, Linux
  • FXL EPUB ook online (website) te publiceren via Publish Online (vanaf CC 2015)
  • Lees verder over publiceren als EPUB

3. iBooks Author (Mac)

  • Rijke, interactieve content
  • Liggend en staand formaat
  • Uitsluitend te zien op een iPad of op een Mac desktop
  • Distribueren, downloaden en op een iPad te kopiëren
  • Gratis of commercieel inzetbaar
  • Alleen voor de Mac
  • Lees verder over iBook Author

4. Adobe AEM:

Digitale publicaties maken. Je digitale bestand publiceren als pdf

Je digitale bestand publiceren als PDF

Publiceren als Interactieve PDF

Je kunt standaard PDF-bestanden gebruiken om op een iPad te zetten. Deze kunnen interactiviteit bevatten, zoals een index, hyperlinks of een aanklikbare inhoudsopgave. Ze zijn te lezen met de ingebouwde reader of met een betere PDF-reader, zoals The Good Reader.  Het gebruik van Flash of andere animaties is niet mogelijk. Bij een standaard PDF blijft het beeld van de opmaak in principe behouden, ongeacht het formaat en er kan op het scherm worden in- en uitgezoomd. Veel uitgaven (zoals de MacWelt)  zijn PDF’s verpakt in apps, wat downloaden door abonnees mogelijk maakt en navigatie toevoegt aan het document.

Een voorbeeld uit mijn eigen praktijk

Voor mijn eBook “InDesign CC 2014 – 100% Knowhow” heb ik een PDF gebruikt, die ik heb geëxporteerd naar sRGB, met een beeldresolutie van 144 ppi. In InDesign heb ik bij het opbouwen van de inhoudsopgave en de index aangegeven dat ze aanklikbaar moeten zijn. Bij het exporteren naar PDF heb ik ingesteld dat de TOC en de index als interactieve elementen moeten worden geëxporteerd, dus met de hyperlinks in de tekst. Tenslotte heb ik in Acrobat Pro op elke pagina knoppen aangebracht, met de acties “volgende pagina”, “vorige pagina” en “terug naar de inhoudsopgave”.

Digitale publicaties maken. Je digitale bestand publiceren als EPUB

Je digitale bestand publiceren als EPUB

Publiceren als EPUB

Je kunt ook het EPUB-bestandsformaat gebruiken op de iPad, maar sommige soorten EPUBS hebben weinig geavanceerde opmaakmogelijkheden. Bij een Herschikbare of Reflowable EPUB kan de lezer zelf het lettertype aanpassen, waardoor je niet weet hoe lang een pagina zal zijn en hoe de regels tekst zullen lopen. Het EPUB formaat is op dit moment vooral geschikt voor leesboeken, romans en eenvoudige handleidingen.

EPUB3 en de Fixed Layout EPUB

Het nieuwere EPUB 3, ook wel Fixed Layout EPUB (FXL EPUB) genoemd is gebaseerd op HTML5. Hierdoor zijn mooiere lay-outs mogelijk en kun je animaties, video en hyperlinks gebruiken. De pagina layout blijft volledig behouden, net zoals in een PDF. Het is gratis te distribueren, te downloaden en te bekijken op alle computerschermen en tablets, maar je kunt het ook commercieel verkopen via uitgevers en de Apple Store. FXL EPUBs kun je direct maken in InDesign CC 2014 vanaf de oktober versie. Deze versie ondersteunt animaties, knoppen, hyperlinks, audio, video, enzovoort.

De Publish Online functie

Vanaf InDesign CC 2015 is de FXL EPUB ook online te publiceren via de functie Publish Online! Het document staat weliswaar op een server bij Adobe maar met wat trucjes kun je dit ook weergeven op je eigen website!

Digitale publicaties maken. Je digitale bestand publiceren als iBook

Je digitale bestand publiceren als iBook

iBooks Author (Mac)

iBooks Author is Apple’s eigen variant op EPUB3, uitsluitend te zien op een iPad. Het maakt rijke, interactieve content mogelijk, zowel liggend als staand. Je kunt het als simpel bestand distribueren, downloaden en op een iPad kopiëren. Dat laatste is gratis, tenzij je wilt gaan verkopen. Dan kun je niet om de iTunes Store heen. Het is eenvoudig in gebruik en geeft een mooi resultaat, maar maakt gebruik van sjablonen die al snel tot een “eenheidsworst” kunnen leiden.

Digitale publicaties maken. Digitaal publiceren vanuit de Adobe Experience Manager

Digitaal publiceren vanuit de Adobe Experience Manager

De Adobe Experience Manager (AEM)

Een InDesign-document voor een tablet maak je vanuit Adobe’s Experience Manager (in InDesign, maar ook in Dreamweaver als HTML!) op het schermformaat van een iPad of Android tablet. Het kan interactiviteit, films, presentaties en geluid bevatten.

Van DPS naar AEM

Tot begin 2016 was dit systeem bekend onder de naam DPS (Digital Publishing Solution) en bestond uit een ouder systeem (folio) en een nieuwer systeem (Article). Het oude Folio-systeem wordt alleen nog ondersteund in CC 2014. Vanaf CC 2015 kun je alleen met het Article-systeem werken. In het tweede kwartaal van 2016 werd de naam DPS geschrapt en ondergebracht onder de merknaam AEM: Adobe Experience Manager.

Zolang het géén interactiviteit bevat kun je een folio ook als PDF exporteren. De lezer kan dan wel in- en uitzoomen op de iPad. Een dergelijk bestand zal vaak een beperkte hoeveelheid tekst bevatten, maar vooral erg levendig zijn. Voorbeelden van dit soort uitgaven zijn Wired (folio, Adobe) en Veronica Magazine.

AEM of FXL EPUB?

Een FXL EPUB kun je vrij distribueren, een AEM workflow niet. Wel kun je zelf (bijvoorbeeld als je freelancer bent bij een uitgeverij) Articles aanmaken met interactiviteit. Je kunt dan aansluiten bij een AEM workflow, maar niet zelf publiceren. Een AEM-magazine is eigenlijk een app om via de Apple iTunes Store of Google Play Store te verkopen. AEM is echt bedoeld voor de grote uitgeverijen, zoals Sanoma. Er is een Enterprise-account voor nodig om deze AEM magazines te maken. De mogelijkheid om een single edition DPS magazine te maken bestaat niet meer. Adobe ziet FXL EPUB als alternatief voor de “gewone” gebruiker. Een FXL EPUB komt in de Apple iBooks Store terecht. Je kunt FXL EPUBS op allerlei manieren distribueren of verkopen, bijvoorbeeld als download via je website of in je eigen webwinkel.

Twixl Publish als alternatief voor AEM

Er bestaan alternatieven die vergelijkbaar zijn met het oudere Adobe DPS. Zo is Twixl Publish voor InDesign een mooi alternatief. Voor systemen zoals Twixl heb je zogenaamde P12 certificaten nodig wanneer je een publicatie wilt gaan bouwen als app. Deze lopen via Apple Developer en de Keychain applicatie van Apple, dus Mac only! Ook Adobe’s Viewer Builder bestaat op dit moment nog alleen voor de Mac.

Horizontale en verticale lay-out

Voor publicaties op een tablet geldt dat je moet kiezen tussen een horizontale en een verticale layout. Een systeem waarin de layout zich automatisch aanpast wanneer je de iPad draait was de afgelopen jaren wel mogelijk, maar wordt nu niet meer ondersteund in AEM, omdat het dubbel werk betekent. Voor EPUB en PDF is dit sowieso niet het geval. Bij die formaten draait wel je beeldscherm maar niet de opmaak.

Kies het formaat dat bij je doel past

Zo heeft elk formaat zijn eigen doel en zijn eigen manier van publiceren. Er zijn natuurlijk ook nog de “echte” apps, die je programmeert en vormgeeft met HTML5. Voor mijn verhaal zijn deze echter niet relevant, dus ik heb ze in dit artikel buiten beschouwing gelaten.

Frans van der Geest, 2016